'Tokat Gibi Cevap'
Selim Şahan
"Tokat Gibi Cevap"
Aklın yolu ‘yapay da olsa birdir
Medya dili ve gazetecilik etiği açısından bir inceleme:
Modern gazeteciliğin temel misyonu; kamuoyunu doğru, tarafsız ve nesnel bir dille bilgilendirmektir. Gazeteci, haberi aktarırken kendi yorumunu, tarafını veya hislerini metne dahil etmekten kaçınmalıdır. Ancak görselde yer alan "CHP'nin iftirasına tokat gibi cevap" başlığı ve devamındaki ifadeler, bu evrensel ilkelerin ciddi şekilde ihlal edildiğini açıkça ortaya koymaktadır.
İşte bu haber başlığı ve sunumunun gazetecilik etiği açısından yarattığı temel sorunlar:
NESNELLİK İLKESİNİN İHLALİ VE YARGI BİLDİREN DİL
Gazetecilikte ana kural, kararı okuyucuya bırakmaktır. Haber metinlerinde "iftira", "tokat gibi cevap", "yalan olduğunu tescilledi" gibi kesin, duygusal ağırlığı yüksek ve yargı içeren kelimeler kullanılamaz.
Bir iddianın "iftira" olup olmadığına veya verilen yanıtın "tokat gibi" olup olmadığına gazeteci değil, tarafsız yargı ve nihayetinde okuyucu karar vermelidir. Bu tür bir dil, habercilikten ziyade bir siyasi propaganda veya halkla ilişkiler (PiaR) bülteni dilidir.
KUTUPLAŞTIRICI VE ÇATIŞMACI ÜSLUP
"Tokat gibi cevap" ifadesi, doğası gereği şiddet ve alt etme metaforu barındırır. Siyaset sahnesindeki fikir ayrılıklarını veya hukuki süreçleri bir "boks maçı" ya da "savaş" gibi sunmak, toplumdaki kutuplaşmayı derinleştirir. Gazetecinin görevi toplumsal kutupları keskinleştirmek değil, kamusal tartışmayı rasyonel ve sakin bir zeminde tutmaktır.
MASUMİYET KARİNESİ VE CEVAP HAKKI
Haberin alt metninde yer alan "CHP'nin başını çektiği ve FETÖ'nün beslediği organize iftira..." ifadesi, hukuki bir kesinlik kazanmamış ithamları doğrudan birer gerçekmiş gibi sunmaktadır. Gazetecilik etiği, suçlayıcı ifadeler kullanılırken karşı tarafa da mutlaka cevap hakkı tanınmasını ve tarafların iddialarının dengeli bir şekilde verilmesini zorunlu kılar. Bu kupürde ise tamamen tek taraflı bir savunma ve itham dili hakimdir.
GÖRSEL MANİPÜLASYON
Haberin arka planında yer alan, yukarı doğru ivmelenen grafik ve Türk bayrağı silüeti, haberin öznesi olan siyasi figürü (Berat Albayrak) doğrudan "başarı ve milliyetçilik" sembolleriyle eşleştirme çabasıdır. Bu durum, okuyucunun bilinçaltına haberi okumadan önce belirli bir algıyı enjekte etmeyi amaçlayan görsel bir manipülasyon tekniğidir.
SONUÇ OLARAK;
İncelediğimiz bu haber başlığı; tarafsızlık, nesnellik, dengeli habercilik ve kamusal sorumluluk gibi temel gazetecilik etik değerlerini göz ardı etmektedir. Bilgilendirme amacından ziyade, bir siyasi odağın argümanlarını mutlak doğru gibi sunarak kamuoyunu yönlendirme (maniple etme) amacı gütmektedir.
Bu tarz bir yayıncılık, medyanın "dördüncü güç" olma niteliğine ve toplumun doğru haber alma hakkına zarar vermektedir.
**
Üstteki yazı bana ait değil. Fakat adı sanı belli birine de ait değil.
Bir deneme yapmak ve acaba benim düşüncelerimle paralel bir yorum mu yapacak diye yapay zekâ Gemini’ye sordum.
Haberi, bildiğimiz kaynaklar tarafından beslenen ve desteklenen malum emekli gazetesinde gördüm. Bilirsiniz, bu gazete emekli ile ilgili her gün müjdeli bir haberi gazete logosu üstünden takipçileri ile paylaşır.
İnanıyorum ki bu gazeteyi başka bir dile çevirmekle görevlendirilmiş yabancı bir gazeteci muhtemelen Türkiye’de en çok emeklilerin mutlu olduğunu sanacaktır.
Öyle ya, deyim yerinde ise Avrupalı emekli her ay bir başka ülkede tatil yapma olanağı bulurken bizim emekli ay sonunun çıkarmak için canını dişine takıyor.
Bakın böyle yüzlerce hatta binlerce yandaş ve trol olarak adlandırılan manüplatif sayfalar ve haberler var…
Deformasyon, bozulma demektir.
Türkiye’de gazetecilik ayaklar altındadır ve yakın zamanda düzeleceği de yoktur…
**
Gemini’ye sorum şu idi: Fotoğraftaki "CHP'nin iftirasına tokat gibi cevap" haber başlığını gazetecilik etiği açısından değerlendiren bir yazı yazar mısın?
Verilen yanıt da şu cümlelerle başladı: Görselde paylaştığınız gazete kupüründeki başlık ve alt metin, gazetecilik etiği, nesnellik ve medya dili açısından incelenmeye oldukça açık, tipik bir "taraflı/sansasyonel habercilik" örneğidir.
Bu haberi evrensel gazetecilik ilkeleri çerçevesinde ele alan değerlendirme yazısını aşağıda bulabilirsiniz:
Aklın yolu ‘yapay da olsa birdir…
