Dünya kenti Birgi konuşuldu

Ödemiş’in en güzide yerlerinden biri olan Birgi ile ilgili olarak Dr. Şakir Çakmak’ın konuşmacı olarak yer aldığı konferans, İzmir Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde gerçekleşti. Konferansa Birgi’nin son belediye başkanı olan İzmir Büyükşehir Belediyesi Ödemiş Yerel Hizmetler Bölge Koordinatörü Cumhur Şener de katıldı.

Konuşmacı Şakir Çakmak, “Bozdağların serin yamaçlarında yemyeşil bir coğrafya içerisinde gizlenmiş Birgi, asırlık çınar ve ceviz ağaçlarının arasından görülebilen yüksek taş duvarlı, alaturka kiremitli, ahşap pencereli evleri ile gidilesi, görülesi şirin bir köyümüz. İzmir‘e 110 km uzaklıktaki Ödemiş’e bağlı bir köy olan Birgi, yemyeşil dokusuyla saklı kalmış tarihi ve kültürel bir hazine gibi. 2000 nüfuslu Birgi’nin tarihi, M.Ö. 2000’li yıllara kadar uzanıyor. Frigler, Persler, Bergama Krallığı, Bizanslılar, Romalılar, Aydınoğulları ve daha sonrasında ise Osmanlılara bağlı olarak günümüze kadar gelmiş Birgi’ye her medeniyet, kendinden izler bırakmış.

Artık Ödemiş’e bağlı bir mahalle olan Birgi, adını ilk çağlardan beri duyurmayı başarabilmiş yerlerden. Lidyalıların, Perslilerin, Helen ve Romalıların uğradığı veya yaşadığı Birgi ve çevresi, Bizans döneminde Pyrgion adı ile anıldı. Aydınoğlu Mehmet Bey, tarafından 1308’de kurulan Aydınoğulları Beyliği‘nin de başkentiydi bir zamanlar. Türkmen beyi olan Aydınoğlu Mehmet Bey, Birgi’de düzen kurup burayı başkent yaptıktan sonra Birgi, altın dönemini yaşadı. Yüz yıldan fazla Sakız ve Mora’ya kadar olan bir coğrafyada hüküm süren Aydınoğlu Beyliği’nin altmış şehri ve otuz kadar da kalesi vardı. Bu tarihlerde Birgi, Ege coğrafyasının önemli bilim ve dini merkezlerinden biriydi.

Mehmet Bey’in vefatından sonra devletin başa geçen oğlu Gazi Umur Bey’in bir heykeli de yer alıyor Birgi’de. İzmir’de ilk Türk donanmasını kuran Gazi Umur Bey; Haçlı, Venedik ve Ceneviz donanmalarıyla savaşa girerek daha 25 yaşında tüm Ege Denizi’ni zapt etmiş.

“Ödemiş’in gölgesinde kaldı”

Sonraları Osmanlı egemenliğine geçen Birgi, 1600’lü yıllara kadar durmadan bir çekim merkezi ve göç alan bir yer oldu. 1831’de 5900 nüfuslu bir kasabaydı. Birgi, 1867’de Ödemiş’e bağlı bir kaza merkezi oldu. Türkiye’nin ilk belediyelerinden biri olan Birgi Belediyesi, 1889’da kuruldu.19. yüzyılda Birgi, bölgedeki ova yerleşim yerlerinin gelişmesi ve Ödemiş’in önem kazanmasıyla giderek onun gölgesinde kalmaya ve gerilemeye başladı. Birgi, en büyük sarsıntıyı 20. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşadı. 1920’de kasabayı işgal eden Yunan kuvvetleri, 1922’de geri çekilirken bu güzel yerleşim yerini ateşe verdi. Ne yazık ki pek çok tarihi eser, bu sırada çıkan yangında yok oldu. Çok sayıda ev ve konağın olduğu derenin doğu yamacındaki mahalleler, tamamen ortadan kalktı. Sonrasında hızlıca göç vermeye başladı.

Birgi, koruma altına alınan kentsel sit alanlarından biri şimdi. tarih boyunca üzerinde yaşamış medeniyetlerin izlerini taşıyan daracık sokakları ve pek çok medeniyetin kalıntılarıyla süslü; usta ellerin işlediği eski konakları, medrese, türbe ve camileriyle görmeye değer bir köy. Geleneksel mimarisi, anıtsal mirası ve hoş sokaklarıyla bir açık hava müzesi adayı olmaya uygun olan şirin köyde Çakırağa ve Sandıkoğlu konakları gezilmesi gereken yerlerin başında gelmektedir ” dedi.

Haber: Turgay KONURALP